Jeopolitik gerilimler emtia piyasasında ayrışmaya yol açtı. Petrol, doğal gaz ve tarım ürünlerinde artış yaşanırken, değerli metaller ve baz metaller baskı altında kaldı.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından artan jeopolitik gerilimler, emtia piyasasında ürün bazlı önemli ayrışmalara yol açtı. Mart ayında öne çıkan bu durum, bazı ürünlerde sert yükselişler yaşanırken, diğerlerinde ise değer kaybına neden oldu.
Yaklaşık bir aydır devam eden saldırılar ve artan arz endişeleri, petrol, doğal gaz, alüminyum, mısır ve pirinç gibi ürünlerde fiyat artışlarını tetikledi. Buna karşılık, doların güçlenmesiyle değerli metaller ve bakır gibi baz metaller üzerinde satış baskısı oluştu.
Orta Doğu’daki gerilimin tırmanması, küresel enerji piyasalarını sarstı. Brent petrolün varil fiyatı, 27 Şubat’tan bu yana yüzde 31,4 artarak 94,3 dolar seviyesine ulaştı. Bu dönemde 119 dolara kadar çıkan Brent petrol, Haziran 2022’den bu yana en yüksek seviyesini gördü. Hollanda merkezli TTF’de işlem gören doğal gaz kontratları ise yüzde 69 arttı. Katar’ın üretimi durdurması, dünya LNG arzının yaklaşık yüzde 20’sini etkiledi.
Tedarik zincirindeki aksamalar ve artan nakliye riskleri, tüketicileri ve işletmeleri daha yüksek yakıt fiyatlarıyla karşı karşıya bırakma potansiyeli taşıyor. Bu durum, dünya genelinde maliyet kaynaklı enflasyonist baskıların güçlenebileceği endişelerini artırdı.
Hürmüz Boğazı’ndaki lojistik sorunlar, tahıl grubunda arz endişelerine yol açtı. 27 Şubat’tan bu yana Chicago Ticaret Borsası’nda mısırın kile başına fiyatı yüzde 2,3, pirincin kile başına fiyatı ise yüzde 2,5 arttı. Mısırın biyoyakıt ham maddesi olarak kullanımı ve petrol fiyatlarındaki artış, biyoyakıt talebini yükselterek mısır fiyatlarını destekledi.
Buğdayın kile başına fiyatı 6,41 dolarla Şubat 2025’ten bu yana en yüksek seviyeyi görmesine rağmen, 27 Şubat’a göre yüzde 1,7 azaldı. Soya fasulyesinin kile başına fiyatı ise yüzde 1,5’lik bir azalış kaydetti. ABD Başkanı Donald Trump’ın saldırıları erteleme kararı ve müzakere umutları, buğday ve soya fasulyesi fiyatlarındaki sert yükselişleri tersine çevirdi.
ABD’de faaliyet gösteren Intercontinental Exchange (ICE) emtia borsasında, kahvede yüzde 13,7, şekerde yüzde 14,5, pamukta yüzde 3,8 artış gözlemlendi. Kahve ve şeker fiyatlarındaki artışın temel nedenleri Brezilya’daki mevsimsel etkilerden kaynaklanan üretim endişeleri oldu.
27 Şubat’tan bu yana ons bazında altın fiyatları yüzde 13,3, gümüşte yüzde 21,8, platinde yüzde 16,5 ve paladyumda yüzde 18 azaldı. Altının onsu 4.099,5 dolarla Kasım 2025’ten bu yana en düşük seviyesini gördü. Değerli metallerdeki düşüşün ana nedenleri arasında, petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyonist baskıları artıracağına yönelik endişeler, ABD Merkez Bankası’nın (Fed) faiz indirimi yapmayacağına yönelik beklentiler ve dolara olan talebin artması gösteriliyor.
Öte yandan, tezgah üstü piyasada bakır, kurşun, nikel ve çinkoda düşüş yaşanırken, alüminyum yüzde 4,2’lik bir yükseliş kaydetti. Orta Doğu’daki gerilim, alüminyum arzını da tehlikeye attı. Katar ve Bahreyn’deki alüminyum üreticilerinin üretimi durdurması, küresel alüminyum açığının artacağı tahminlerine neden oldu.
Bahçeşehir Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Rahmi İncekara, küresel petrol arzının savaş nedeniyle her gün 11 milyon varil petrol kaybettiğini belirtti. Orta Doğu kaynaklı arz kaybının günlük 17 milyon varile ulaşabileceği ve toplam kaybın 800 milyon varili aşabileceği öngörülüyor. Uluslararası kuruluşlar, petrol sevkiyatlarında yaşanacak 6 aylık bir aksaklıkta fiyatların varil başına 200 dolara yaklaşabileceğini hesaplıyor.
