Dünya, 2026’nın ilk ayında iklim krizinin acı yüzüyle tanıştı. Avustralya’dan Kuzey Amerika’ya, Asya’dan Afrika’ya kadar birçok kıta, aşırı sıcaklar, yıkıcı yangınlar, şiddetli kış fırtınaları ve ölümcül sellerle mücadele etti. Türkiye de bu küresel tablonun dışında kalamadı ve ocak ayında beklenmedik olaylarla sarsıldı.
2026 yılına girerken, gezegenimiz bizi alışılmışın dışında bir başlangıçla karşıladı. Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) ve Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM) verilerine göre, iklim değişikliğinin tetiklediği aşırı hava olayları ocak ayında dünyanın dört bir yanında ve maalesef ülkemizde de kendini gösterdi. Sanki doğa, insanoğlunun yarattığı bu tahribata karşı bir uyarı ateşi yakıyordu.
Yaz mevsiminin hüküm sürdüğü güney yarımküre, adeta bir cehenneme dönüştü. Avustralya, art arda gelen iki sıcak hava dalgasının pençesine düşerek, tehlikeli orman yangınlarıyla boğuştu. Ülkenin güneyindeki Ceduna kasabasında termometreler 26 Ocak’ta 49,5 dereceyle rekor bir sıcaklığı gösterirken, Avustralya Meteoroloji Bürosu, ülkenin birçok yerinde 45 derecenin üzerinde değerler kaydetti. Uzmanlar, küresel ısınmanın bu ikinci sıcak hava dalgasının etkisini tam 1,6 derece artırdığını ortaya koydu.
Benzer bir tablo, yine yaz yaşayan Şili‘de yaşandı. Biobio ve Nuble bölgelerinde çıkan orman yangınları, on binlerce kişiyi evsiz bıraktı, yüzlerce yapıyı küle çevirdi ve ne yazık ki can kayıplarına yol açtı. Şiddetli rüzgar ve aşırı sıcakların birleşimiyle 75 farklı noktada başlayan yangınlar nedeniyle ülkede olağanüstü hal ilan edildi. Arjantin’in güneyindeki Patagonya da uzun süreli kuraklık ve sert rüzgarların körüklediği yıkıcı yangınlarla sarsıldı.
Kuzey yarımküre ise bambaşka bir iklim senaryosuyla yüzleşti. Ocak ayının son haftasında Kuzey Amerika‘yı esir alan kar fırtınası, ABD ve Kanada’nın geniş bölgelerinde yaşamı felç etti. Bu fırtına, sadece can kayıplarına yol açmakla kalmadı, aynı zamanda yüz binlerce haneyi elektriksiz bıraktı ve sayısız uçuşun iptal edilmesine neden oldu.
Rusya’nın Kamçatka Yarımadası, Aralık ayındaki 3,7 metrelik rekor kar yağışının ardından, Ocak ayının ilk iki haftasında 2 metreyi aşan bir kar kalınlığıyla şaşkınlık yarattı. Kamçatka Hidrometeoroloji Merkezi, bu denli yoğun bir kar yağışının en son 1970’li yıllarda görüldüğünü bildirdi.
Avrupa kıtası da Atlantik’ten Akdeniz’e uzanan geniş bir koridorda art arda gelen fırtınaların hışmına uğradı. İrlanda ve Birleşik Krallık’tan başlayarak İber Yarımadası’na ve tüm Akdeniz havzasına yayılan şiddetli yağış ve fırtına, geniş çaplı sellere ve ulaşım ağlarında büyük aksaklıklara sebep oldu. Ulusal meteoroloji servisleri, halkı uyarmak adına en üst düzey alarm seviyesi olan ‘hayati tehlike’ kodlu uyarıları devreye soktu.
Asya kıtası da aşırı hava olaylarının yıkıcı etkilerinden nasibini aldı. Afganistan’ın kuzeyi, Pakistan, Hindistan ve Nepal’in batısında şiddetli yağmur ve yoğun kar yağışı, WMO’nun bölge ülkeleri için sel ve çığ riski uyarısı yayımlamasına neden oldu. Endonezya ve Yeni Zelanda’da da can kayıplarına yol açan felaketler yaşandı. Endonezya‘da 24 Ocak’ta şiddetli yağışın tetiklediği heyelanda 50’den fazla kişi hayatını kaybederken, Yeni Zelanda‘nın Kuzey Adası, bir dizi tropikal fırtınanın etkisiyle sarsıldı. Bölgeye düşen rekor yağışlar, sel ve toprak kaymalarını tetikleyerek ne yazık ki can aldı.
WMO’nun uyarı verdiği bir diğer bölge olan Güneydoğu Afrika ise haftalar süren sağanak yağışlarla boğuştu. Nehirler ve barajlar taştı, sel suları yoğun nüfuslu bölgeleri yutarken, Mozambik adeta felaketin merkez üssü haline geldi. Ulusal Afet Yönetim Enstitüsü’ne göre, selden etkilenenlerin sayısı 650 bini aştı. Başkent Maputo dahil birçok şehirde yüz binlerce insan yerinden edilirken, en az 30 bin konut ya yıkıldı ya da ağır hasar aldı. Birleşmiş Milletler İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA), tarım arazilerinin yok olması, hayvan ölümleri ve temiz suya erişimin kısıtlanmasıyla birlikte kolera ve benzeri salgın hastalık riskinin zirveye çıktığını bildirdi.
Güney Afrika’nın kuzeyinde 18 Ocak’ta ilan edilen ve 30’dan fazla kişinin yaşamına mal olan “ulusal felaket” niteliğindeki sel de iklim krizinin ne denli şiddetlendiğini gözler önüne serdi. İklim bilimi alanında çalışan World Weather Attribution araştırma ağına göre, iklim değişikliği ve La Nina’nın birleşmesiyle oluşan “kusursuz fırtına”, bölgedeki yağış yoğunluğunu sanayi öncesi döneme göre yüzde 40 artırdı. Uzmanlar, altyapıyı yerle bir eden bu felakette, bazı bölgelere sadece birkaç gün içinde bir yıllık yağışın düştüğüne dikkat çekti. Rapor, La Nina’nın yağış şiddetini yüzde 22 artırdığını, ancak insan kaynaklı iklim değişikliğinin etkisinin bunun yaklaşık iki katı olduğunu özellikle vurguladı. Bu da bize doğanın değil, bizim ne kadar sorumlu olduğumuzu gösteriyor.
Küresel çapta yaşanan bu aşırı hava olaylarının Türkiye’deki yansımaları da ocak ayında kendini gösterdi. Antalya’nın Kaş ve Manavgat ilçeleri, sağanak yağış, şiddetli fırtına ve hortumlarla boğuştu. Bu olaylar sadece günlük hayatı değil, aynı zamanda bölgenin önemli geçim kaynaklarından olan zeytin ve badem ağaçlarını da kökünden sökerek büyük bir ekonomik yara açtı. Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, afet nedeniyle 1437 çiftçinin etkilendiğini ve 5 bin dekardan fazla tarım arazisinin zarar gördüğünü açıkladı.
Ayın son haftasında da risk devam etti. Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Samsun, Sinop, Kastamonu, Tokat, Ordu, Giresun ve Trabzon gibi illerimizde güney yönlerden kuvvetli rüzgar ve yer yer fırtına beklendiğini duyurdu. İçişleri Bakanlığı ise beklenen kuvvetli yağış ve fırtına nedeniyle tam 9 il için “sarı” kodlu meteorolojik uyarıda bulunarak vatandaşları dikkatli olmaya çağırdı. Görüldüğü üzere, iklim krizi sadece uzak coğrafyaları değil, bizim kapımızı da çalmaya başlamış durumda. Önlem almak ve duyarlı olmak, her zamankinden daha önemli hale geldi.
