Başkanlık raporuna göre, Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremlerin ardından geçen üç yılda, bölgenin yeniden ihyası için Merkezi Yönetim Bütçesinden yaklaşık 3,6 trilyon lira harcandı. Bu devasa kaynak, barınmadan eğitime, istihdamdan altyapıya kadar pek çok alanda önemli adımların atılmasını sağladı, bölgede kapsamlı bir toparlanma süreci ivme kazandı.
Ülkemizin karşı karşıya kaldığı en büyük felaketlerden biri olan 6 Şubat Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremlerin ardından, yaraları sarmak ve bölgeyi yeniden ayağa kaldırmak için yürütülen çabaların boyutları netleşiyor. Başkanlık tarafından titizlikle hazırlanan “Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Yeniden İmar ve Gelişme Raporu”, bu devasa seferberliğin finansal ve fiziki izdüşümünü gözler önüne seriyor.
Rapora göre, depremin yıkıcı etkilerini silmek ve afet risklerini bertaraf etmek amacıyla, Merkezi Yönetim Bütçesinden 2025 yılı sonuna kadar tam 3,6 trilyon lira (yaklaşık 91,5 milyar dolar) gibi astronomik bir meblağ harcandı. Bu rakam, felaketin derinliğini ve ona karşı verilen mücadelenin kapsamını çarpıcı bir biçimde ortaya koyuyor.
Depremzedelerin en temel ihtiyacı olan barınma sorununa çözüm bulmak, yeniden inşa sürecinin en kritik başlığı oldu. Geçen üç yıl içinde, kamu, özel sektör, sivil toplum kuruluşları ve uluslararası paydaşların işbirliğiyle, kalıcı konutların yapımında büyük bir ivme yakalandı. Bugün itibarıyla, yapılan kura çekimleri sonucunda 433 bin 667 konut ve 21 bin 690 iş yerinin sahipleri belirlendi. Bu, yüz binlerce ailenin yeniden sıcak bir yuvaya kavuşmasının somut bir göstergesi.
Geleceğimizin teminatı çocuklarımızın eğitimine ara verilmemesi için deprem bölgesinde kapsamlı çalışmalar yürütüldü. Bu çerçevede, 13 bin 321 yeni derslik inşası için 72 milyar lira, mevcut 2 bin 776 dersliğin güçlendirilmesi için ise 6,9 milyar lira harcama yapıldı. Planlanan, tüm inşaatlar tamamlandığında bölgedeki derslik sayısının deprem öncesine göre yüzde 15 oranında artırılması.
Yükseköğrenim kurumları da bu dönüşümden payını aldı. Üniversitelerin fakülte binalarının yeniden yapımından güçlendirme ve bakım-onarımına, kampüs altyapılarının yenilenmesine kadar birçok kalem için 5,1 milyar lira ayrıldı. Ayrıca, 2026 Yatırım Programı’nda üniversitelerin hasarlı yapıları için ek 2,4 milyar lira ödenek tahsis edildi. Böylece, bilim ve ilim yuvaları eskisinden daha güçlü bir şekilde yükseliyor.
Depremin istihdam üzerindeki olumsuz etkilerini en aza indirmek ve bölgedeki iş gücü piyasasını hareketlendirmek için özel politikalar devreye alındı. Bu kapsamda, depremden etkilenen 11 ilde 60 bin 582 kişi işbaşı eğitim programları ve meslek kurslarından faydalandı. Bu alana yaklaşık 2,9 milyar lira kaynak aktarıldı. Böylece, yeni beceriler kazanmak ve iş hayatına yeniden entegre olmak isteyen vatandaşlara önemli bir kapı aralandı.
Yerel yönetimlerin hizmetlerini kesintisiz sürdürebilmesi ve bölgenin çehresini değiştirebilmek adına önemli altyapı yatırımları yapıldı. Merkezi Yönetim Bütçesinden belediyelere, altyapı yenileme, çevre düzenlemesi ve araç-gereç temini için yaklaşık 4 milyar lira nakdi destek sağlandı. Toplam proje tutarı 21,9 milyar lirayı bulan çalışmalarla belediyelerin acil altyapı ve ekipman ihtiyaçları giderildi.
Enerji altyapısı da bu büyük dönüşümün bir parçası oldu. Özellikle elektrik dağıtım şebekesindeki hasarların onarımı için 2025 sonu itibarıyla yaklaşık 51,1 milyar lira harcandı. Bu, bölgenin enerji damarlarının yeniden güçlendirilmesi anlamına geliyor.
Kara ve otoyollardaki tahribatın giderilmesi için geçen yıl sonu itibarıyla 19,8 milyar lira harcandı. Yeni yerleşim yerlerine ve sosyal tesis alanlarına ulaşımı kolaylaştırmak için 40 milyar lira, kent içi yolların onarımı için ise 8,5 milyar lira kaynak aktarıldı. Demir yolu hatlarının onarımı için 2025 sonuna kadar 26,4 milyar lira yatırım yapıldı; 2027’ye kadar bu rakamın 31,5 milyar liraya ulaşması hedefleniyor. Böylece, bölgenin ulaşım omurgası eskisinden daha sağlam ve modern bir yapıya kavuşuyor.
Türkiye’nin önemli üretim üslerinden biri olan deprem bölgesinde tarım sektörüne yönelik de ciddi adımlar atıldı. 2025 yılında 11 ilde toplam 17,4 milyar lira destek ödemesi yapıldı. Bu, çiftçilerimizin yeniden üretime sarılmasına büyük katkı sağladı.
İmalat sanayisi başta olmak üzere ekonomik faaliyetlerin canlandırılması için Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) ve kalkınma ajansları eliyle toplam 17,6 milyar liralık kaynak harekete geçirildi. Küçük sanayi sitesi (KSS) yatırımları ve sanayicilere yönelik destekler, bölgenin ekonomik toparlanma sürecine önemli bir ivme kazandırdı.
Rapor, ekonomik ve sosyal etkisi böylesine derin olan bir felaketin ardından yürütülen uzun soluklu ve kapsamlı çalışmaların neticesinde, toparlanma sürecinin büyük ölçüde tamamlandığını belirtiyor. “İyileştirme çalışmalarında kapsayıcı, planlı ve birbirini tamamlayan yatırımlar gerçekleştirilerek gerekli finansman ve insan kaynağı seferber edilmiştir. Kaynak tahsislerinde bölgenin deprem sonrasında yeniden imar edilmesine yönelik çalışmalara öncelik verilmiştir,” deniliyor raporda.
Depremden etkilenen vatandaşların kalıcı konut ihtiyaçlarının tamamen karşılanması, tüm kamu hizmetlerinin eksiksiz yürütülmesi için gerekli altyapının sağlanması ve ekonomik-sosyal hayatın iyileştirilmesine yönelik çalışmalarda “büyük ölçüde ilerleme kaydedildiği” vurgulanıyor. Bu, umudun ve dayanışmanın somut bir başarısı olarak tarihe geçiyor.
