Türk bilim insanları, kullanılmış lityum iyon pillerden kobalt sülfür gibi değerli maddeleri geri kazanarak hem çevre sorununa çözüm sunuyor hem de ekonomiye katkı sağlıyor.
Elektrikli araçlar ve taşınabilir elektronik cihazların yaygınlaşmasıyla artan lityum iyon pil atığı sorunu, çevre ve ekonomi için yeni zorluklar doğuruyor. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) raporlarına göre, 2025’te yaklaşık 900 bin ton, 2030’da ise 11 milyon ton lityum iyon pilin atık haline geleceği öngörülüyor.
Bu çevresel tehdide çözüm arayışında, Yıldız Teknik Üniversitesi (YTÜ) Kimya Metalurji Fakültesi’nden Prof. Dr. Metin Gençten, Doç. Dr. Burak Birol ve Dr. Sezgin Yaşa, kullanılmış lityum iyon pillerden kobalt sülfür başta olmak üzere değerli maddelerin geri kazanılmasını sağlayan yenilikçi bir yöntem geliştirdi. Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenen bu yöntem, sadece atık sorununu çözmekle kalmıyor, aynı zamanda yeniden üretime odaklanıyor.
Geliştirilen yöntemde, kullanılmış pillerden elde edilen katot malzemesi kimyasal işlemlerle işlenerek kobalt sülfür ve diğer pil üretiminde kullanılan maddeler geri kazanılıyor. Elde edilen bu malzeme, enerji depolama sistemlerinden sensör teknolojilerine kadar geniş bir kullanım alanına sahip bulunuyor.
Araştırmacılar, bu yenilikçi yaklaşımla hem çevreye zarar veren atık miktarını azaltmayı hem de sanayi için kritik öneme sahip bir hammadde üretmeyi hedefliyor. Bu süreç, geri dönüşümü maliyetli bir kalem olmaktan çıkarıp ekonomik bir fırsata dönüştürüyor.
Yöntem, Türkiye’nin çevre teknolojileri ve sürdürülebilir üretim alanındaki potansiyelini sergilerken, dünya genelindeki lityum iyon pil atığı sorunlarına yönelik dikkat çekici bir çözüm modeli sunuyor.
Prof. Dr. Metin Gençten, yıllık yaklaşık 1 milyon ton lityum iyon pil atığı oluştuğunu belirterek, bu atıkların büyük kısmının cep telefonları ve dizüstü bilgisayarlar gibi evsel kullanımdan kaynaklandığını ifade etti. Elektrikli araçların yaygınlaşmasıyla bu atık miktarının yakın gelecekte daha da artacağını vurgulayan Gençten, bu atıkların bir kaynak olarak yeniden değerlendirilmesi üzerine çalıştıklarını söyledi.
Araştırmacılar, Nikel Manganez Kobalt (NMC) pillerden NMC katot aktif maddesini, Lityum Demir Fosfat (LFP) pillerden LFP katot aktif maddesini ve anot bileşeninde kullanılan grafiti geri kazanıp sentezleme yoluna gittiklerini açıkladı.
Gençten, lityum gibi kritik kaynakların her ülkede bulunmadığını ve atıkların bu değerli metaller için bir kaynak teşkil ettiğini belirtti. Nikel, kobalt ve mangan gibi metallerin yeniden ekonomiye kazandırılmasının önemine dikkat çekti. Atık pillerdeki malzemelerin yüksek saflık oranına sahip olduğunu ve etkin bir şekilde geri dönüştürülmesinin ülke ekonomisine önemli bir katkı sağlayacağını vurguladı.
Doç. Dr. Burak Birol, normal madencilik yerine ‘şehir madenciliği’ olarak adlandırılan bu uygulamanın, cevherden üretime kıyasla daha az enerjiyle ve daha yüksek saflıkta üretim imkanı sunduğunu aktardı. Bataryalardaki nikel, mangan, kobalt ve lityum gibi metallerin geri dönüşümüyle ham maddenin ülke içinde tutulacağını ve daha ucuz, yüksek kalitede üretim yapılabileceğini belirtti.
Birol, elektrikli araçlar, solar paneller ve rüzgar türbinlerinden elde edilen enerjilerin depolandığı bataryaların zamanla atık hale geleceğini hatırlatarak, bu malzemelerin atıklaşmadan ham madde olarak değerlendirilmesinin dışa bağımlılığı azaltacağını ve kaynakların ülke içinde kalmasını sağlayacağını ekledi. Sıfır atık yaklaşımının ve çevreye zararlı bataryaların geri dönüşümünün büyük önem taşıdığını vurguladı.
