Manisa Celal Bayar Üniversitesi öğrencileri, denizleri tehdit eden ‘hayalet ağ’ sorununa çözüm buldu. TEKNOFEST’te birincilik kazanan proje, suda çözünebilen ağlar geliştiriyor.
Denizlerde çevre felaketine yol açan terk edilmiş balıkçı ağları için çözüm, Manisa Celal Bayar Üniversitesi öğrencilerinden geldi. ‘Pagit Spektrum: DEEPNETS’ ekibi, ‘Eriyebilen Ağlar’ projesiyle TEKNOFEST KKTC 2025 Araştırma Projeleri Yarışması’nda birincilik elde etti. Bu proje, okyanuslardaki ‘hayalet ağ’ sorununu ortadan kaldırmayı hedefliyor.
Balıkçılıkta yaygın olarak kullanılan plastik ağlar, kullanım ömrü dolduğunda, kaybolduğunda veya kazalar sonucu denizlerde kalabiliyor. Bu terk edilmiş ağlar, ‘hayalet ağ’ olarak adlandırılıyor ve deniz ekosistemi için büyük bir tehdit oluşturuyor. Kendi kendine avcılık yapmaya devam eden bu ağlar, üreme dönemindeki balıklar başta olmak üzere yunus, kaplumbağa, vatoz ve köpekbalığı gibi deniz canlılarının yanı sıra deniz kuşlarının da ölümüne neden oluyor.
Hayalet ağlar, deniz tabanındaki yaşamı tahrip ederken mercan resiflerine de zarar veriyor. Yüzlerce yıl boyunca suda kalarak kirliliğe ve canlılara zarar vermeye devam eden bu ağlar, çözündüğünde ise mikroplastikler yayıyor. Bu mikroplastikler, besin zinciri yoluyla balıklar aracılığıyla insan vücuduna geri dönerek kanser gibi hastalıklara yol açma riski taşıyor. Türkiye, son 11 yılda 2,9 milyon metrekare alandaki hayalet ağları temizleme çalışması yürüttü.
Çözüm arayışları sürerken, Manisa Celal Bayar Üniversitesi’nden genç bir ekip, sürdürülebilir bir proje geliştirdi. Elektrik-Elektronik, Biyomühendislik ve Bilgisayar Mühendisliği bölümlerinden öğrencilerin yer aldığı ‘Pagit Spektrum: DEEPNETS’ ekibi, projeleriyle ulusal bir yarışmada birincilik kazandı. Ekip, akademik danışmanları Mehmet Nuri Öğüt’ün rehberliğinde çalışmalarını sürdürüyor ve TÜBİTAK’tan da destek alıyor.
Üniversite bünyesinde devam eden çalışmalarda, ağların deniz ortamındaki dayanıklılığı, kontrollü çözünme süresi ve mekanik performansı üzerine optimizasyonlar yapılıyor. Laboratuvar verilerinin gerçek deniz koşullarında doğrulanması amacıyla balıkçılık kooperatifleriyle pilot uygulama görüşmeleri planlanıyor. Bu adımlar, ürünün hem çevresel etkilerini hem de kullanım performansını kapsamlı bir şekilde analiz etmeyi amaçlıyor.
Projenin temelinde, suda çözünebilen ve petrol bazlı olmayan ‘biyopolimer’ tabanlı yapılar bulunuyor. Bu malzemenin denizde kaybolduğunda veya bırakıldığında doğaya ve deniz canlılarına zarar vermeden çözünmesi hedefleniyor. Aynı zamanda ağların sağlamlığı ve ekonomikliği de ön planda tutuluyor. Patent çalışmaları devam eden projenin, tamamlanmasının ardından birkaç yıl içinde kullanıma sunulması bekleniyor.
Ekip, seri üretimi patent haklarını alan firmalar aracılığıyla gerçekleştirmeyi planlıyor. Bu durumun, balıkçılık sektöründe hızlı bir dönüşüm sağlayacağı öngörülüyor. ‘Pagit Spektrum: DEEPNETS’ ekibinin hayali, 2030’lardan itibaren ‘hayalet ağ sorunundan kurtulmuş bir mavi vatan’ oluşturmak. Bu çalışmanın, Türkiye sularının yanı sıra dünya genelindeki deniz ekosistemleri için de önemli faydalar sağlaması bekleniyor.
