Türk bilim insanları, lityum iyon pil atıklarından değerli metalleri geri kazanarak hem çevre sorununa çözüm sunuyor hem de ülke ekonomisine yeni bir kaynak sağlıyor. Yenilikçi yöntem patentle tescillendi.
Elektrikli araçların ve taşınabilir elektronik cihazların yaygınlaşmasıyla artan lityum iyon pil atığı sorunu, çevre ve ekonomi için yeni zorluklar yaratıyor. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) raporlarına göre, 2025’te dünya genelinde yaklaşık 900 bin ton, 2030’da ise 11 milyon ton lityum iyon pilin atık haline geleceği tahmin ediliyor.
Bu küresel soruna çözüm bulmak amacıyla Yıldız Teknik Üniversitesi (YTÜ) Kimya Metalurji Fakültesi’nden Prof. Dr. Metin Gençten, Doç. Dr. Burak Birol ve Dr. Sezgin Yaşa, kullanılmış lityum iyon pillerden kobalt sülfür başta olmak üzere değerli maddelerin geri kazanılmasını sağlayan yenilikçi bir yöntem geliştirdi.
Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenen bu yöntem, atık bertarafının ötesinde yeniden üretime odaklanıyor. Kullanılmış pillerin katot malzemesinden kimyasal işlemlerle elde edilen bileşenler, enerji depolama sistemlerinden sensör teknolojilerine kadar geniş bir alanda kullanılabiliyor.
Prof. Dr. Metin Gençten, mevcut sistemlerden ilham alarak geliştirdikleri yöntemin, lityum pil atıklarının geri dönüştürülüp yeniden kullanılması sorusuna yanıt aradığını belirtti. Başlangıçta aktif malzemelerin süper kapasitörlerde yeniden kullanımı üzerine yoğunlaştıklarını, ardından lityum iyon pil kimyasındaki anot ve katot malzemelerinin geri dönüşümünü temel aldıklarını ifade etti.
Gençten, her yıl yaklaşık 1 milyon ton lityum iyon pil atığı oluştuğunu ve bunun büyük kısmının evsel cihazlardan kaynaklandığını vurguladı. Elektrikli araçların artmasıyla bu miktarın daha da yükseleceğini belirten Gençten, atıkların bir kaynak olarak değerlendirilmesi gerekliliğine dikkat çekti. Geliştirilen yöntemle Nikel Manganez Kobalt (NMC) ve Lityum Demir Fosfat (LFP) pillerden katot aktif maddeleri ile anot bileşeninde kullanılan grafitin geri kazanılarak sentezlenmesi hedefleniyor.
Geliştirilen bu geri kazanım yöntemi, ülke ekonomisine önemli bir kaynak sağlayacak. Lityum, nikel, mangan ve kobalt gibi kritik metallerin atık pillerden yüksek saflıkta elde edilmesi, dışa bağımlılığı azaltacak ve madencilik maliyetlerini düşürecek. Elektrikli araç bataryalarında bulunan yaklaşık 10 kilogram lityum ve 40-50 kilogram seviyesindeki nikel, mangan, kobalt gibi metallerin yeniden ekonomiye kazandırılması, sürdürülebilir üretim açısından büyük önem taşıyor.
Doç. Dr. Burak Birol, normal madencilikle elde edilen ham maddelerin doğadan düşük miktarlarda bulunduğunu ve üretim süreçlerinin yüksek enerji gerektirdiğini belirtti. Geliştirilen şehir madenciliği yaklaşımıyla atık pillerdeki metallerin daha az enerjiyle ve daha yüksek saflıkta geri kazanılabildiğini aktardı.
Bu yöntemle ham maddelerin ülke içinde tutulduğu ve daha ucuz, yüksek kalitede üretim yapıldığı vurgulandı. Elektrikli araçlar, solar paneller ve rüzgar türbinlerinden elde edilen enerjiyi depolayan bataryaların zamanla atık haline gelmesi kaçınılmazdır. Bu malzemelerin ham madde olarak değerlendirilmesi, dışa bağımlılığı azaltmanın yanı sıra çevreye verilen zararı da engellemek için kritik bir adım olarak öne çıkıyor. Sıfır atık yaklaşımıyla bu geri dönüşümün, sürdürülebilir bir gelecek için büyük önem taşıdığı belirtildi.
