Karamanoğlu Mehmet Bey’in 13 Mayıs 1277’deki tarihi fermanıyla Türkçenin resmi dil ilan edilişinin 749. yılı anılıyor. Bu kararın Türk dili üzerindeki etkileri.
Karamanoğlu Mehmet Bey, 13 Mayıs 1277 tarihinde yayımladığı fermanla Türkçeyi resmi dil ilan etti. “Şimden gerü hiç kimesne kapuda ve divanda ve mecalis ve seyranda Türki dilinden gayrı dil söylemeyeler” sözleriyle Türk dilinin kullanımını zorunlu kılan bu tarihi adımın üzerinden 749 yıl geçti. Bu ferman, Türk kültürünün korunması ve millet bilincinin pekiştirilmesi açısından kritik bir dönüm noktası oldu.
Söz konusu ferman, devlet dilinde Arapça ve Farsçanın ağırlığını azaltarak Türkçenin yeniden önem kazanmasını sağladı. Türkçenin resmi dil olarak kabul edilmesi, her yıl 13 Mayıs’ta “Türk Dil Bayramı” adıyla kutlanıyor. Bu özel gün, Karaman, Ermenek ve Balkusan köyünde düzenlenen etkinliklerle anılıyor.
Türkçe, dünya genelinde en çok konuşulan diller arasında altıncı sırada yer alırken, yabancı dil olarak öğrenilen diller arasında beşinci sıraya yükseldi. Balkanlar’dan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ne, Türk cumhuriyetlerinden Irak ve Suriye’ye uzanan geniş bir coğrafyada 200 milyondan fazla kişi bu dili konuşuyor. Türkiye Türkçesi, Azerbaycan Türkçesi, Türkmen Türkçesi, Özbek Türkçesi, Kazak Türkçesi, Kırgız Türkçesi, Tatar Türkçesi ve Uygur Türkçesi, dilin önemli alt dallarını oluşturuyor.
Türk dili, 13. yüzyıldan itibaren Harezm bölgesi kültür merkezlerinde, Altınordu sahasında ve daha batıda Mısır ile Suriye’de gelişimini sürdürdü. 15. yüzyılda yaşamış Ali Şir Nevai, Farsçayı Türkçeden üstün tutanlara karşı Muhakemetü’l-Lugateyn eserini kaleme aldı. Nevai, bu eserinde Türkçenin edebi sanatlar, kelime hazinesi ve dil bilgisi yönünden Farsçadan üstün olduğunu örneklerle ortaya koydu.
Türklerin anavatanlarından biri olan Anadolu, Oğuzların 11. yüzyılda başlattığı göçlerle şekillendi. Seyhun ve Ceyhun ırmakları arasında yaşayan Oğuzlar, yaklaşık 200 yıl süren akınlarla Azerbaycan ve Anadolu’yu kendilerine yurt edindi. 13. yüzyılda Anadolu’daki nüfus yoğunluğu artarak bölge tam anlamıyla bir Türk vatanı haline geldi.
Türkçenin Anadolu’ya gelişiminden yaklaşık 200 yıl sonra yazı dili olarak kullanılmaya başlandı. Yunus Emre, bu süreçte Anadolu’da manzum ve mensur eserler yazarak Türk yazı dilinin kurucusu olarak kabul edildi. Gülşehri, Aşık Paşa, Hoca Dehhani ve Ahmet Fakih gibi isimler de dilin gelişimine katkıda bulundu.
Osmanlı Dönemi’nde Türkçe, sadece Anadolu’da değil, Balkanlar ve Kuzey Afrika gibi imparatorluğun ulaştığı her coğrafyada kullanıldı. Bu bölgelerde birçok halk şairi yetişti. Devlet adamlarının ve padişahların edebiyata olan ilgisi, Türklerdeki köklü bir devlet geleneği olarak öne çıktı. Örneğin, II. Murat Türkçeye büyük önem veren bir padişahtı; Kabusname’nin tercümesini sade bulmayıp yeniden çevirtmiştir.
19. yüzyılda Tanzimat’ın getirdiği sosyal değişiklikler, dilin gelişimini etkiledi. Tanzimat fikirlerini halka ulaştırma ihtiyacı, yazı dilini değişime zorlayarak dilin sadeleştirilmesini aydınların gündemine taşıdı. Günümüzde Türkiye Türkçesi; eğitim, bilim, basın-yayın ve edebiyat dili olarak Türkiye sınırlarının yanı sıra Balkanlar, Kıbrıs, Türk cumhuriyetleri, Irak ve Suriye’de varlığını güçlü bir şekilde sürdürüyor.
