ABD’de hava gösterisi sırasında iki F/A-18 tabanlı EA-18 Growler savaş uçağı havada çarpıştı. 136 milyon dolarlık kayba yol açan kaza, gösterilerin maliyet ve risklerini yeniden gündeme getirdi.
ABD’nin Mountain Home Hava Kuvvetleri Üssü’nde düzenlenen ‘Gunfighter Skies’ hava gösterisi sırasında, F/A-18 platformuna dayalı iki adet EA-18 Growler elektronik harp uçağı havada çarpıştı. Kaza, gösteri uçuşları sırasında yaşanan riskleri ve maliyetleri bir kez daha gündeme getirdi.
ABD Donanması yetkilileri, çarpışan uçaklardaki dört mürettebatın fırlatma koltuklarıyla kurtulduğunu açıkladı. Mürettebattan sadece bir kişi, hayati tehlikesi bulunmayan yaralarla hastaneye kaldırıldı.
Donanmanın 2021 verilerine göre, her biri 68 milyon dolar değerinde olan bu uçakların artık üretilmediği belirtildi. Bu durum, gerçek ikame bedellerinin çok daha yüksek olacağına işaret ediyor. F/A-18 ailesindeki uçakların saatlik uçuş maliyetinin ise yaklaşık 20 bin dolar olduğu biliniyor.
Askeri gösteri uçuşlarının maliyetleri ve taşıdığı riskler, uzun süredir sivil ve askeri uzmanlar arasında tartışma konusu. 2012’de yapılan bir maliyet-fayda analizine göre, ABD Donanması’nın ‘Blue Angels’ gösteri takımının yıllık bütçesi yaklaşık 98,6 milyon dolardı.
Bu bütçeye karşılık, raporda Donanma’nın orduya asker çekme (recruiting) anlamında elde ettiği doğrudan faydanın 1 milyon doların altında kaldığı ortaya kondu. Analiz, askeri gösterilerin yatırım getirisi (ROI) açısından yüzde 99 oranında negatif bir bilanço sergilediğini ve maliyetlerin faydadan çok daha fazla olduğunu belirtti.
Gösterilerin çevre illere sağladığı ekonomik katkı ve halkla ilişkiler değeri hesaba katıldığında bile yatırım getirisinin yüzde 41 negatif çıktığı hesaplandı. Kongre’nin 2024’te Pentagon’dan yeni bir maliyet-fayda çalışması talep etmesine rağmen, güncel rakamlar henüz kamuoyuyla paylaşılmadı.
Hava gösterilerinde uçaklar, saatte yüzlerce kilometre hızla, birbirlerine ve yere çok yakın mesafelerde akrobasi hareketleri gerçekleştiriyor. Geçmişte yaşanan ‘Elmas Kazası’ gibi ölümlü kazalar, bu operasyonların taşıdığı tehlikeleri gözler önüne seriyor.
Tüm bu risklere ve olumsuz mali raporlara rağmen askeri yetkililer gösterileri sürdürmekte kararlı. Havacılık uzmanı John Venable, bu tür uçuşların ordu ile halk arasında bir ‘bağ dokusu’ oluşturduğunu savunuyor. Venable, ‘Bir askeri hava gösterisinin gerçek amacı, normal şartlarda bunu görme fırsatı bulamayacak insanlara ordunun hassasiyetini ve profesyonelliğini hissettirmek ve içlerinden bazılarına orduya hizmet etme arzusu aşılamaktır’ değerlendirmesinde bulundu.
