Maddi Durumu Yetersiz Olan Eş Boşanma Davasını Nasıl Açabilir?

Boşanmak isteyen ancak dava harçlarını ve avukatlık giderlerini karşılayamayan kişiler için Türk hukukunda çeşitli başvuru yolları bulunuyor. Geliri yetersiz olan eş, mahkemeden adli yardım talep ederek yargılama giderlerinin geçici olarak karşılanmasını sağlayabilir. Ayrıca boşanma avukatı ücreti için yeterli maddi imkânı bulunmayan kişiler, baroların adli yardım bürolarına başvurarak avukat görevlendirilmesini isteyebilir.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve Avukatlık Kanunu kapsamında düzenlenen bu mekanizmalar, ekonomik yetersizliğin hak arama özgürlüğünü engellememesini amaçlıyor. Ancak mahkemeden alınan adli yardım kararı ile baro tarafından avukat görevlendirilmesi farklı işlemler olduğundan başvuru koşullarının ve sonuçlarının ayrı değerlendirilmesi gerekiyor.

Parası Olmayan Eş Boşanma Davası Açabilir mi?

Maddi imkânları sınırlı olan eşin boşanma davası açma hakkı bulunuyor. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun adli yardıma ilişkin hükümleri, gerekli yargılama giderlerini kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zorlaştırmadan karşılayamayan kişilere belirli koşullarla destek sağlanmasına imkân tanıyor.

Adli yardımdan yararlanabilmek için yalnızca ekonomik yetersizliğin ileri sürülmesi yeterli değil. Başvuran kişinin iddia veya talebinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması da gerekiyor. Mahkeme, sunulan mali belgelerle birlikte başvurunun hukuki dayanağını değerlendiriyor.

Bu nedenle düzenli geliri bulunmayan, sınırlı gelirle geçinen veya temel yaşam giderlerini karşıladıktan sonra dava masraflarını ödeme gücü kalmayan eşler adli yardım talebinde bulunabiliyor. Başvurunun kabul edilip edilmeyeceğine ise somut koşullar doğrultusunda mahkeme karar veriyor.

Mahkemeden Adli Yardım Nasıl Talep Edilir?

Boşanma davasında adli yardım talebi, davaya bakacak mahkemeye yöneltiliyor. Kişi, boşanma dilekçesiyle birlikte adli yardım talebini sunabileceği gibi yargılama devam ederken de bu yönde başvuruda bulunabiliyor.

Başvuru sürecinde izlenebilecek temel adımlar şunlardır:

1. Boşanma talebinin hazırlanması: Evlilik birliğinin sona erdirilmesini gerektiren olaylar ve hukuki dayanaklar dava dilekçesinde açıklanır.
2. Ekonomik durumun belgelenmesi: Gelir, malvarlığı, çalışma durumu ve geçim koşullarını ortaya koyan belgeler hazırlanır.
3. Adli yardımın istenmesi: Yargılama giderlerinin karşılanamadığı belirtilerek mahkemeden adli yardım kararı verilmesi talep edilir.
4. Mahkemenin değerlendirmesi: Başvuru, ekonomik durum ve talebin hukuki dayanağı dikkate alınarak incelenir.
5. Kararın uygulanması: Talep kabul edilirse mahkemenin belirlediği kapsamda adli yardım hükümleri uygulanır.

Mahkeme adli yardım talebini dosya üzerinden inceleyebilir. Talep edilmesi durumunda incelemenin duruşmalı yapılması da mümkündür. Ret kararında belgelerin neden yeterli görülmediğinin açıklanması gerekir. Ret kararına karşı kanunda belirtilen süre ve usulle itiraz edilebilir.

Adli Yardım Başvurusunda Hangi Belgeler İstenir?

Adli yardım değerlendirmesinin önemli bölümü kişinin gerçek ekonomik durumunun belirlenmesine dayanıyor. Hukuk Muhakemeleri Kanunu, başvurucunun mali yetersizliğini gösteren belgeleri sunmasını öngörüyor.

Mahkeme veya ilgili baronun güncel uygulamasına göre değişebilmekle birlikte başvuruda şu belgeler gündeme gelebilir:

• Kimlik bilgileri ve nüfus kayıt örneği.
• Yerleşim yeri belgesi.
• Çalışanlar için maaş bordrosu veya gelir belgesi.
• Çalışmayanlar için sosyal güvenlik kayıtları.
• Taşınmaz ve araç sahipliğine ilişkin sorgulama belgeleri.
• Banka hesapları ve diğer malvarlığı bilgileri.
• Sosyal yardım alındığını gösteren kayıtlar.
• Boşanma talebinin dayanaklarını ortaya koyan belgeler.

İstanbul Barosunun adli yardım başvurularında ayrıca çeşitli e-Devlet sorgulama sonuçları ve mevcut dava dosyasına ilişkin belgeler de istenebiliyor. Bu nedenle başvurudan önce ilgili baronun güncel belge listesinin kontrol edilmesi önem taşıyor.

Gelir bulunmaması tek başına tüm koşulların karşılandığı anlamına gelmediği gibi kişinin belirli bir malvarlığına sahip olması da her durumda ödeme gücünün bulunduğunu göstermeyebilir. Esas değerlendirme, yargılama giderlerinin kişinin geçimini ne ölçüde etkileyeceği üzerinden yapılıyor.

Barodan Boşanma Avukatı Nasıl Talep Edilir?

Avukatlık hizmetini karşılayacak maddi imkânı bulunmayan kişiler, hizmetin görüleceği yerdeki baronun adli yardım bürosuna veya temsilciliğine başvurabiliyor. Baro, Avukatlık Kanunu ve Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliği çerçevesinde başvuruyu inceliyor.

Başvuruda ekonomik durumun yanında hukuki yardım talebinin dayanağı da değerlendiriliyor. Yönetmelik kapsamında başvuru formu, taahhütname ve gerekli belgeler alınıyor. Talep kabul edilirse hukuki işlemleri yürütmek üzere avukat görevlendiriliyor.

Görevlendirme sonrasında başvurucunun gerekli bilgi ve belgeleri sağlaması, ihtiyaç duyulan vekâletnameyi düzenletmesi ve kendisine bildirilen yükümlülükleri yerine getirmesi gerekiyor. Baro tarafından avukat görevlendirilmesi, dava sonucuna ilişkin herhangi bir güvence anlamına gelmiyor.

Önemli ayrım: Barodan avukat görevlendirilmesi, mahkeme harçları ile diğer yargılama giderlerinden kendiliğinden muafiyet sağlamıyor. Bu giderler için ayrıca mahkemeden adli yardım talep edilmesi gerekebiliyor.

Adli Yardım Kararı Boşanma Masraflarını Nasıl Etkiler?

Boşanma davası açma ücreti yalnızca mahkemeye ödenen başvuru harcından oluşmuyor. Tebligat, gider avansı, gerektiğinde bilirkişi incelemesi ve diğer usul işlemleri de yargılama maliyetini etkileyebiliyor. Avukatla takip edilen davalarda avukatlık ücreti ayrıca değerlendirilmesi gereken bir kalem oluşturuyor.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre adli yardım kararı şu sonuçları sağlayabiliyor:

• Yargılama giderlerinden geçici olarak muaf tutulma.
• Gerekli teminatı gösterme yükümlülüğünden muafiyet.
• Yargılama sırasında gereken giderlerin devlet tarafından avans olarak karşılanması.
• Davanın avukatla takibi gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temin edilmesi.

Mahkeme, koşullara göre bu imkânların tamamından veya yalnızca bir bölümünden yararlanılmasına karar verebilir. Adli yardımın kapsamı bu nedenle verilen karar üzerinden değerlendirilmelidir.

Adli yardım kararı, geçmişte yapılmış yargılama giderlerini kapsamaz. Ayrıca bu karar, bütün masrafların kesin olarak ortadan kalktığı anlamına gelmez. Giderlerin dava sonundaki durumu ayrıca belirlenir.

Boşanma Davası Sonunda Yargılama Giderlerini Kim Öder?

Adli yardımla ilgili en önemli konulardan biri, başlangıçta ödenmeyen giderlerin dava tamamlandığında nasıl karşılanacağıdır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca adli yardım nedeniyle ertelenen giderler ile devlet tarafından ödenen avanslar, dava sonunda haksız çıkan kişiden tahsil edilir.

Yargılama giderlerinin hangi tarafa ve hangi oranda yükleneceğini mahkeme belirler. Tarafların taleplerinde kısmen haklı çıkmaları veya davanın farklı sonuçlarla tamamlanması giderlerin dağılımını etkileyebilir.

Adli yardımdan yararlanan kişi haksız çıkarsa mahkeme, koşulları uygun görmesi hâlinde giderlerin taksitlerle ödenmesine karar verebilir. Tahsilatın kişinin mağduriyetine neden olacağı açıkça anlaşılıyorsa tamamen veya kısmen ödemeden muaf tutulması da mümkündür.

Baro aracılığıyla sağlanan hukuki yardımda ise başvuru sırasında imzalanan taahhütname ve ilgili yönetmelik hükümleri ayrıca önem taşır. Özellikle sonradan elde edilen maddi yararlar veya başvuru bilgilerinin gerçeğe aykırı olduğunun anlaşılması belirli geri ödeme yükümlülükleri doğurabilir.

Boşanma Davası Sırasında Geçim Sıkıntısı Yaşayan Eş Ne Yapabilir?

Dava harçlarını ödeyememek ile boşanma süresince geçimini sağlayamamak farklı hukuki sorunlardır. Adli yardım yargılama giderlerine ilişkin bir mekanizmayken tedbir nafakası, dava devam ederken eşlerin ve çocukların geçim ihtiyaçlarının karşılanmasıyla ilgilidir.

Türk Medeni Kanunu, boşanma davası açıldığında hâkimin eşlerin barınması, geçimi ve çocukların bakımına ilişkin gerekli geçici önlemleri almasını öngörüyor. Bu kapsamda ekonomik koşullara göre tedbir nafakası gündeme gelebiliyor.

Adli yardımdan yararlanan bir eşin tedbir nafakası konusunda da değerlendirme yapılmasını istemesi mümkündür. Ancak adli yardım kararı otomatik olarak nafaka bağlanması sonucunu doğurmaz. Her iki konu kendi hukuki şartları çerçevesinde incelenir.

Boşanma Sürecinde Hukuki Destek ve Başvuru Planlaması

Ekonomik yetersizlik nedeniyle dava açmayı erteleyen kişilerin, adli yardım başvurusu ile boşanma talebinin hazırlığını birlikte değerlendirmesi önem taşıyor. Belgelerin eksiksiz hazırlanması, gelir durumunun doğru açıklanması ve yargılama giderlerinin kapsamının anlaşılması başvuru sürecindeki belirsizlikleri azaltabilir.

İstanbul Sancaktepe’de faaliyet gösteren Av. Özgür Onbaşı Hukuk ve Danışmanlık, aile hukuku kapsamında anlaşmalı ve çekişmeli boşanma, velayet, nafaka, mal paylaşımı ve ziynet alacağı konularında hukuki hizmet sunan bir avukatlık bürosudur. Bu alanlarda değerlendirilmesi gereken işlemler, uyuşmazlığın niteliğine ve tarafların hukuki durumuna göre farklılaşabilir.

Boşanma masrafı ne kadar olursa olsun, ekonomik güçlük yaşayan eşler bakımından öncelikli mesele mevcut hukuki destek yollarının bilinmesidir. Mahkemeye yapılacak adli yardım başvurusu ile baronun avukat görevlendirme sistemi arasındaki farkın anlaşılması, hak arama sürecinin mali koşullara uygun biçimde planlanmasını sağlar.