ABD-İsrail ve İran arasındaki gerilim, Körfez ülkelerinin günlük 2.3 milyar dolar ekonomik kayıp yaşamasına yol açtı. Petrol ihracatı %60 azaldı.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ile İran’ın misillemeleri, Körfez ülkelerine savaşın ilk üç haftasında günlük 2,3 milyar dolarlık ekonomik kayıp yaşattı. Bu gerilimler, özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki enerji ticaretini felç ederek bölge ekonomilerinde ciddi yavaşlamaya yol açtı. Petrol ihracatı %60’tan fazla düşüşle günlük 25,1 milyon varilden 9,7 milyon varile geriledi.
Körfez bölgesi, günlük yaklaşık 30 milyon varil petrol üretimiyle dünya arzının üçte birini karşılıyor. Aynı zamanda küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’na ev sahipliği yapıyor. Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin LNG sevkiyatları ile Suudi Arabistan, Kuveyt ve Irak’ın petrol ihracatının büyük bölümü bu stratejik güzergah üzerinden dünya pazarlarına ulaşıyor.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verileri, deniz yoluyla yapılan petrol sevkiyatının yüzde 25’inin Hürmüz Boğazı’ndan geçtiğini gösteriyor. Özellikle Çin, Japonya, Güney Kore ve Hindistan gibi büyük Asya ekonomileri, Körfez bölgesinden önemli miktarda petrol ithal ediyor. Buradan yola çıkan ham petrolün yüzde 44’ü Çin ve Hindistan’a ihraç ediliyor.
Yaklaşık 15 milyon varillik petrol arz kesintisi, modern tarihteki en büyük kesintilerden biri olarak kayıtlara geçti. Bu durum, petrol piyasalarında arz endişelerini derinleştirerek fiyatlarda sert yükselişlere neden oldu. IEA üyesi ülkeler, petrol fiyatlarının varil başına 100 doları aşmasının ardından toplam 400 milyon varillik acil durum petrol stokunu piyasaya sunma kararı aldı. Bu adım, fiyat artışının yavaşlamasına ve piyasadaki panik dalgalanmasının sınırlanmasına yardımcı oldu.
Türkiye Enerji Stratejileri ve Politikaları Araştırma Merkezi (TESPAM) Başkanı Oğuzhan Akyener, Körfez ülkelerinin enerji krizinden kaynaklanan toplam kaybının günlük yaklaşık 2,3 milyar dolar olduğunu belirtti. Akyener’e göre, Suudi Arabistan’ın günlük kaybı 1 milyar dolara yaklaştı. Ülkenin 230 milyar dolarlık yıllık petrol ve doğal gaz gelirleri, devlet gelirlerinin %60’ını oluşturuyor.
Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), günlük 3 milyon varil petrol üretimiyle gelirlerinin yaklaşık %60’ını petrol ve doğal gazdan sağlıyor. Hürmüz Boğazı krizi nedeniyle BAE’nin günlük 350 milyon dolar kaybettiği hesaplandı. Dünyanın en büyük LNG üreticisi ve ihracatçısı Katar’ın gelirlerinin %80’i doğal gaz ihracatından geliyor. Son olaylar Katar ekonomisine günlük 300 milyon dolar kayıp olarak yansırken, LNG tankerlerinin sevkiyatı neredeyse tamamen durdu.
Kuveyt’in günlük 2,8 milyon varil petrol üretim kapasitesi bulunuyor ve ülke ekonomisinin yaklaşık %85’ini petrol gelirleri oluşturuyor. Kuveyt’in günlük kaybı 200 milyon dolara yaklaştı. Umman’ın günlük petrol üretimi 1 milyon varil seviyesinde olup, gelirlerinin %70’ini doğal gaz ve petrolden elde ediyor. Bahreyn’in gelirinin %75’ini petrol oluştururken, ülkenin ekonomik kaybı günlük 40 milyon dolar seviyesinde gerçekleşti.
Savaştan en çok etkilenen ülkelerin başında Irak geldi. Irak’ın petrol ihracatının %94’ünden fazlası Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. İran’ın Irak petrolünü taşıyan tankerleri hedef alması ve boğazdan gemi geçişinin fiili olarak durması, ülkenin petrol ihracatını büyük darbe vurdu. Irak’ın petrol üretimi, bu dönemde günlük 4,2 milyon varilden yaklaşık 1,2 milyon varile geriledi. Irak’ın bu krizden kaynaklanan ekonomik kaybı günlük 300 milyon dolar olarak hesaplanıyor.
Basra Körfezi’ni Hint Okyanusu’na bağlayan stratejik Hürmüz Boğazı, enerji ticareti açısından kritik bir nokta. Katar, Kuveyt ve Bahreyn gibi Körfez ülkeleri, neredeyse %100 oranında Hürmüz Boğazı’na bağımlı durumda bulunuyor. Ancak Irak, Suudi Arabistan, BAE ve İran gibi ülkeler, boru hatlarıyla ihracatlarının bir kısmını boğazı kullanmadan gerçekleştirebiliyor.
Suudi Arabistan, ülkenin doğusundan batısına uzanan günlük 5 milyon varil taşıma kapasitesine sahip Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı’nı kullanarak Hürmüz Boğazı’ndaki kayıplarını telafi etmeye çalışıyor. Birleşik Arap Emirlikleri ise başkent Abu Dabi’den Umman Denizi kıyısındaki Füceyre’ye uzanan ve günlük 1,5 milyon varil petrol taşıyan Abu Dabi Ham Petrol Boru Hattı’na yöneldi. Irak da Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı üzerinden dünyaya açılabiliyor.
