Meclis Avrupa’nın Dijital Gözünü İnceledi: Sosyal Medya Kuralları Nereye Gidiyor?

Meclis Avrupa’nın Dijital Gözünü İnceledi: Sosyal Medya Kuralları Nereye Gidiyor?

TBMM Araştırma Hizmetleri Başkanlığı, dijital dünyanın yükselen yıldızları olan video paylaşım platformları ve sosyal medya mecralarının hayatımızdaki etkisini ve getirdiği riskleri masaya yatırdı. Hızla yayılan bu mecralar, gündelik alışkanlıklarımızdan kamusal tartışmalara, hatta temel hak ve özgürlüklerimize kadar her alanda derin izler bırakıyor.

Peki ya bu dijital evrende karşılaştığımız yanıltıcı içerikler, nefret söylemleri, şiddeti körükleyen veya çocuk gelişimine zarar veren paylaşımlar ne olacak? İşte bu noktada, Avrupa ülkelerinin bu karmaşık tabloya nasıl bir çerçeve çizdiğini anlamak büyük önem taşıyor. TBMM çalışması, başta Avrupa Birliği olmak üzere, Almanya, Fransa, Hollanda, İspanya, İtalya ve İngiltere gibi kilit ülkelerin denetim mekanizmalarını detaylıca inceledi.

Avrupa Birliği’nden Kapsamlı Dijital Rehber: Görsel-İşitsel Medya ve Dijital Hizmetler Tüzüğü

Avrupa Birliği, dijital dünyanın çetrefilli yapısına ayak uydurmak için önemli adımlar attı. 2018’de yürürlüğe giren Görsel-İşitsel Medya Hizmetleri Direktifi (AVMSD), eski düzenlemeleri modern dijital ortama göre yeniden şekillendirdi. Bu direktif sadece geleneksel medyayı değil, artık çevrim içi video paylaşım servislerini de kapsayarak, bu alanlarda çeşitli koruyucu tedbirleri zorunlu kıldı.

Peki bu tedbirler neleri içeriyor? İşte öne çıkanlar:

• Şiddeti teşvik eden, nefret, yabancı düşmanlığı, ırkçılık veya terör suçlarını özendiren paylaşımlara karşı kamunun korunması.
• Çocukların fiziksel, zihinsel ve ahlaki gelişimini olumsuz etkileyebilecek içeriklere karşı yaş doğrulama veya ebeveyn kontrolü gibi mekanizmaların geliştirilmesi. Ayrıca çocukların kişisel verilerinin ticari amaçlarla kullanılmaması.
• Kullanıcıların yükledikleri videolarda ticari iletişimin olup olmadığını beyan etmelerini sağlayan özelliklerin sunulması.
• Platformların, kullanıcılara içerik raporlama ve itiraz/şikayet kanalları sağlaması.
• Hizmet şartları ve içerik kuralları hakkında kullanıcılara net bilgi verilmesi.
• AB reklam kurallarına uyum ve sakıncalı içerik reklamlarının sınırlandırılması.
• Kullanıcıların medya okuryazarlığı seviyelerini yükseltme adımları ve bu konuda bilgilendirilmesi.

AB’nin dijital alandaki en kapsamlı ve bağlayıcı düzenlemesi ise 17 Şubat 2024’te yürürlüğe giren Dijital Hizmetler Tüzüğü (DSA) oldu. Bu tüzük, uygulama mağazalarından arama motorlarına, pazaryeri sitelerinden sosyal medya ve video paylaşım platformlarına kadar internet üzerindeki tüm medya hizmet sağlayıcılarını kapsıyor.

Dijital Hizmetler Tüzüğü Kapsamında Ağır Cezalar Yolda

Dijital Hizmetler Tüzüğü’nün kuralları ihlal edildiğinde, platformları ciddi yaptırımlar bekliyor. İşte o olası cezalar:

• Bir yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde, platformun bir önceki mali yıl küresel cirosunun yüzde 6’sına kadar idari para cezası.
• Yetkili makamlara yanlış, eksik veya yanıltıcı bilgi verilmesi ya da denetim taleplerine uyulmaması durumunda yıllık gelir veya küresel cirosunun yüzde 1’ine kadar para cezası.
• Sürekli uyumsuzluk durumunda, platformun günlük ortalama geliri veya küresel cirosunun yüzde 5’i kadar periyodik para cezası.

Ülke Örnekleriyle Avrupa’da Dijital Medya Denetimi

Almanya: Sosyal Medyaya Sınırlama ve Yüksek Cezalar

Almanya, sosyal medya platformlarının ihlallerine karşı Federal Ağ Ajansı aracılığıyla oldukça sıkı yaptırımlar uyguluyor. Bu yaptırımlar, günlük ödemelerden erişim kısıtlamalarına kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor:

• Ajansın düzeltme veya emirlerini yerine getirmeyen sağlayıcılara, önceki mali yılki günlük cirolarının yüzde 5’ine kadar günlük zorunlu ödeme.
• Genel bilgi yükümlülüklerini (künye vb.) eksik veya yanlış sunanlara 50 bin avroya kadar idari para cezası.
• Şeffaflık raporlarını yayınlamamak veya yanlış yayınlamak, bilgi verme yükümlülüğünü yerine getirmemek gibi durumlarda 100 bin avroya kadar idari para cezası.
• Kullanıcıları manipüle eden arayüz tasarımları, iç şikayet sisteminin düzgün kurulmaması veya yasa dışı içerik bildirim prosedürlerinin işletilmemesi durumunda 300 bin avroya kadar idari para cezası.
• Büyük şirketlerde ise ihlalin ciddiyetine göre yıllık cironun yüzde 6’sına kadar veya yüzde 1’ine kadar idari para cezaları.
• Ciddi ihlallerin devam etmesi halinde platformun çevrim içi arayüzüne erişimin kısıtlanması veya engellenmesi.

İngiltere: OFCOM’dan Milyonlarca Sterlinlik Faturalar ve Erişim Engelleri

İngiltere’de dijital denetimin sorumlusu, iletişimin amiral gemisi İletişim Kurumu (OFCOM). OFCOM, özellikle çocukların çevrim içi güvenliği konusunda platformlara yaş doğrulama ve içerik filtreleme sistemleri kurma zorunluluğu getiriyor.

Kurallara uymayan platformları bekleyen cezalar ise oldukça caydırıcı:

• OFCOM, aksiyon alınmaması durumunda ilgili platformlara 18 milyon sterline veya yıllık cironun yüzde 10’una kadar (hangisi yüksekse) para cezası verebiliyor.
• Ciddi ve devam eden ihlallerde erişim engeli getirilmesi talebinde bulunabiliyor.
• Bilgi taleplerine yanıt vermeyen şirketlerin üst düzey yöneticilerine karşı cezai işlem başlatılabiliyor.
• Çocuk güvenliği veya cinsel istismarı konularındaki yükümlülüklere uymayan şirket ve yöneticilere cezai sorumluluk getirilebiliyor.
• En uç durumlarda, mahkeme onayıyla OFCOM, platformun gelir elde etmesini veya Birleşik Krallık’tan erişilmesini engellemek amacıyla ödeme sağlayıcıları, reklam verenler ve internet servis sağlayıcılarının platformla çalışmayı durdurmasını talep edebiliyor. Bu madde oldukça radikal bir yaptırım.

Fransa: ARCOM ve Dijital İçerik Savaşları

Fransa’da video paylaşım ve sosyal medya platformlarının dümeninde bağımsız kamu otoritesi Görsel-İşitsel ve Dijital İletişim Düzenleme Kurumu (ARCOM) bulunuyor. ARCOM’un yetkileri, hizmet askıya almaktan ciddi para cezalarına kadar uzanıyor:

• Nefret içeriği gibi durumlarda, ceza dünya çapındaki yıllık cironun yüzde 6’sına veya 20 milyon avroya kadar çıkabiliyor.
• Yaş doğrulama eksikliği ve uyarıya rağmen düzeltmeme durumunda 150 bin avroya veya dünya cirosunun yüzde 2’sine kadar para cezası.
• Reşit olmayanların pornografik içeriğe erişimini sağlama suçunda 250 bin avroya veya dünya cirosunun yüzde 4’üne kadar ceza.
• İhtara uymayan platformlar için internet servis sağlayıcılarına veya DNS sağlayıcılarına 48 saat içinde erişim engelleme talimatı.
• Arama motorlarına, ihlali gerçekleştiren servisin arama sonuçlarından kaldırılması talimatı.
• Uygulama mağazalarından ihlale konu olan yazılımın indirilmesinin engellenmesi talebi. Mağaza bu talebi 48 saat içinde yerine getirmezse dünya cirosunun yüzde 1’ine kadar para cezası.
• AB tarafından yaptırım uygulanan kişi veya kuruluşların propagandalarının yayılmasını durdurmayan platformlara dünya cirosunun yüzde 4’ü (tekrarında yüzde 6) veya 250 bin avro (tekrarında 500 bin avro) ceza.
• ARCOM’un engelleme veya listeden çıkarma talimatlarına uymayan internet servis sağlayıcıları veya arama motorlarına dünya cirolarının yüzde 1’i (tekrarında yüzde 2) veya 75 bin avro (tekrarında 150 bin avro) para cezası.
• Soruşturma taleplerine cevap vermeme veya yanlış bilgi verme durumunda platformun dünya cirosunun yüzde 1’ine kadar ceza.
• Kararlara uyulmadığı her gün için platformun günlük ortalama dünya cirosunun yüzde 5’ine kadar gecikme cezası.

İtalya: AGCOM’dan Hızlı İçerik Müdahaleleri

İtalya’da video paylaşım ve sosyal medya hizmetlerinin düzenleme ve denetiminden sorumlu kurum İletişim Kurulu (AGCOM). AGCOM, özellikle acil durumlarda hızlı içerik kaldırma kararları alma yetkisine sahip.

• Video paylaşım platformlarına 30 bin avrodan 600 bin avroya veya bazı durumlarda yıllık cironun yüzde 1’ine kadar para cezası verilebiliyor.
• Tekrar eden ihlallerde cezalar artırılabiliyor veya geçici hizmet kısıtlamaları uygulanabiliyor.

İspanya ve Hollanda: Yetki Dağılımının Farklı Yüzleri

İspanya’da Ulusal Piyasalar ve Rekabet Kurulu (CNMC), video paylaşım ve sosyal medya platformlarının düzenlemesinden sorumlu. AB direktifleri, 2022’de yürürlüğe giren Görsel-İşitsel İletişim Kanunu ile iç hukuka uyarlanmış durumda.

Hollanda ise bu konuda biraz farklı bir yol izliyor: Çevrim içi video paylaşım platformlarının editoryal/içerik denetimini Medya Kurumu yaparken, sosyal medya platformlarının denetiminden Tüketici ve Piyasalar Kurumu sorumlu. Bu da denetim alanında bir yetki ayrılığına işaret ediyor.