6 Şubat depremlerinin ardından zorlu bir süreçten geçen bölge, ihracat rakamlarıyla yeniden umut vadediyor. 25 milyar doları aşan ihracatıyla deprem illeri, küllerinden doğarak Türkiye ekonomisine güç katıyor.
6 Şubat 2023’te yaşanan ve “asrın felaketi” olarak anılan Kahramanmaraş merkezli depremler, on bir ilimizde derin yaralar açtı. Ancak bu büyük acının üzerinden geçen sürede, devletin ve milletin omuz omuza verdiği destansı bir çaba, bölgeyi yeniden ayağa kaldırma yolunda önemli mesafeler katetti. Ticaret Bakanlığı’nın son açıklamaları, bu dirilişin en somut göstergelerinden birini ortaya koyuyor: Deprem bölgesindeki illerin ihracatı 25 milyar doları aşarak göz kamaştıran bir başarıya imza attı.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliğinde, depremin ilk anından itibaren devlet tüm imkanlarıyla bölgedeydi. Afetin yıkıcı etkilerini silmek ve vatandaşlarımızın yaralarını sarmak için gösterilen bu üstün dayanışma, adeta bir güç birliğinin tezahürü oldu. Geçen üç yıl boyunca tüm kurum ve kuruluşlar, hasarların telafisi, bölgenin yeniden inşası, ekonomik ve sosyal yaşamın iyileştirilmesi için aralıksız bir mesai harcadı. 2023-2025 döneminde bu büyük mücadelenin maliyeti 3,6 trilyon lirayı bulurken, 2026 bütçesinde de bölgenin ihtiyaçları için 653 milyar liralık devasa bir kaynak ayrıldı. Bu rakamlar, Türkiye’nin deprem bölgesine verdiği önemin ve kararlılığın açık bir göstergesi.
Ticaret Bakanlığı, depremin ilk gününden itibaren sivil toplum kuruluşlarıyla iş birliği yaparak hem ihtiyaçların karşılanmasına hem de hasar tespit çalışmalarına öncülük etti. Özellikle yurt dışından gelen yardım malzemelerinin gümrük vergilerinden muaf tutulması ve herhangi bir kısıtlama olmaksızın hızlıca içeri alınması, büyük bir kolaylık sağladı. Tam 7 bin 909 sevk işlemi ile yardımlar hızla ulaştırıldı. Kullanılamaz hale gelen gümrük müdürlüklerinin işlemleri başka idarelerce yürütülürken, tasfiyelik hale gelen eşyalardan dahi insani yardım malzemeleri tespit edilerek deprem bölgesine gönderildi. Ürün güvenliği denetim süreçleri de, ürünlerin ihtiyaç duyulan illere daha çabuk ulaşması için esnetildi. Prefabrik yapılarda ek gümrük vergisinin sıfırlanması ve ticari işletmelerin sicil harçlarından muaf tutulması gibi düzenlemeler, ticaretin can damarını yeniden harekete geçirdi.
Deprem sonrası başlatılan “Deprem Yardımlaşma Seferberliği” kapsamında 4,7 milyon ürün satılarak 397 milyon liranın üzerinde bir gelir elde edildi. “e-Birliktelik Kampanyası” ile de 21 milyon lira civarında destek sunuldu. Bu yıl itibarıyla ise bölgede ticaretin kalıcı ve sürdürülebilir bir şekilde güçlenmesi için Bakanlık koordinasyonunda “Yanındayız Projesi” hayata geçirildi. Bu proje, bölge ekonomisine uzun vadeli bir soluk getirmeyi hedefliyor.
Felaket anlarında ortaya çıkan fırsatçılığa karşı da amansız bir mücadele verildi. Özellikle acil ihtiyaç duyulan ürünlerin fiyatları yakın takibe alındı. Denetimler sonucunda, fiyatlarda fahiş artış yapan 331 e-satıcıya 79 milyon lira idari para cezası kesildi. Hazır beton ve çimento fiyatlarını manipüle eden 39 işletmeye de 54 milyon lira ceza uygulandı. Rekabet ihlallerine karşı da kılıçlar çekildi; fiyat tespiti, bölge veya müşteri paylaşımı gibi haksız davranışlarda bulunan 40’tan fazla teşebbüse toplamda yaklaşık 610 milyon lira ceza yağdı. Bu kararlı duruş, hem tüketicinin korunmasını sağladı hem de adil ticaret ortamının yeniden tesis edilmesine katkıda bulundu.
Depremden etkilenen illerin ekonomik yaşamının yeniden canlanmasına yönelik çalışmaların meyveleri, Ticaret Bakanlığı’nın “Asrın Felaketi’nin Üçüncü Yılında Deprem İllerinin İhracat Performansının Telafi Süreci” raporuyla gözler önüne serildi. Rapora göre, deprem bölgesi illerinin toplam ihracatı 2023 yılında 22 milyar 991 milyon dolar iken, bu rakam 2024’te 24 milyar 228 milyon dolara, geçen yıl (muhtemelen 2024’ün tamamlanan verisi) ise 25 milyar 10 milyon dolara yükseldi. Bu, bir önceki yıla göre %3,2’lik kayda değer bir artış anlamına geliyor. Gaziantep’ten Hatay’a, Adana’dan Kilis’e uzanan bu başarı öyküsü, aziz milletimizin dirayetini ve Türkiye’nin sarsılmaz üretim gücünü tüm dünyaya ilan ediyor. Bu rakamlar, Türkiye Yüzyılı’nın üretimle, emekle ve alın teriyle yazılan pırıl pırıl sayfalarından sadece biri.
Bölgedeki ihracatçılarımızın ticari faaliyetlerini sürdürebilmesi için de geniş çaplı destekler sağlandı. Türk Eximbank, deprem bölgesindeki firmaların kullandıkları kredilere 6 ay vade uzatımı imkanı sunarak adeta bir can suyu oldu. Uluslararası kuruluşlardan temin edilen 200 milyon dolarlık kaynak ise bölgedeki firmaların yatırım harcamalarını finanse ederek geleceğe umutla bakmalarını sağladı. Toplamda, 2023 yılında 1,6 milyar dolar, 2024’te 2,3 milyar dolar ve en son tamamlanan yılda ise 2,1 milyar dolar gibi devasa bir destek, ihracatçılarımızın yanında yer aldı.
Depremden zarar gören esnaf ve sanatkarlarımızın nakit akışlarının korunması da öncelikler arasındaydı. Halkbank, 2023’te 6,7 milyar lira, 2024’te 18 milyar lira ve 2025’te 29,5 milyar liraya ulaşan faiz indirimli kredi imkanları sundu. Ayrıca, vadesi gelmemiş kredi taksitleri için iki kez altışar aylık erteleme kolaylığı getirildi. Türkiye Esnaf ve Sanatkarlar Kredi ve Kefalet Kooperatifleri Birlikleri Merkez Birliği (TESKOMB) de, esnaf ve sanatkarlarımızın gecikmiş borçları için bir yapılandırma programı devreye sokarak omuzlarındaki yükü hafifletti.
Kooperatiflerin Desteklenmesi Programı (KOOP-DES) kapsamında da depremden etkilenen illerdeki kooperatiflere ve üst kuruluşlarına 2023 ve 2024 yıllarında toplamda 10,1 milyon lira hibe sağlandı. 2025 yılı KOOP-DES çağrı döneminde ise bu illerdeki kooperatiflerimizin projelerine yönelik 7 milyon liralık destek kararı alındı. Tüm bu çabalar, Türkiye ekonomisinin 2023 yılında yaşanan bu büyük felakete rağmen %5 gibi güçlü bir büyüme kaydetmesini sağladı. Deprem bölgesindeki iktisadi faaliyetleri canlandırmaya yönelik hızla uygulanan tedbirler ve yeniden yapılanma hamleleri, beklentilerin üzerinde bir büyümenin kapılarını araladı.
