İkinci el trafo seçiminde hermetik, genleşme depolu ve kuru tip seçenekleri aynı güç değeri üzerinden doğrudan eşdeğer kabul edilmemelidir. Üç yapı; yalıtım ve soğutma düzeni, çevreyle temas biçimi, bakımda izlenen…
İkinci el trafo seçiminde hermetik, genleşme depolu ve kuru tip seçenekleri aynı güç değeri üzerinden doğrudan eşdeğer kabul edilmemelidir. Üç yapı; yalıtım ve soğutma düzeni, çevreyle temas biçimi, bakımda izlenen bileşenler ve uygulanabilir testler açısından ayrılır. Bu nedenle doğru karşılaştırma önce tesisin gerilim ve güç ihtiyacını eşleştirir, ardından cihazın kondisyonunu ve test sonuçlarını tipin kendi yapısına göre değerlendirir.
Ankara İvedik OSB’de faaliyet gösteren Ufuk Transformatör’ün Ankara’da ikinci el trafo seçenekleri sayfası da seçimde yalnız kVA değerinin değil trafo tipi, gerilim seviyesi, sargı yapısı, üretim yılı, çalışma geçmişi, bakım durumu ve test sonuçlarının birlikte ele alınması gerektiğini belirtir. Bu çerçeve, ikinci el bir cihazın fiyatından önce teknik uygunluğunun değerlendirilmesini sağlar.
Hermetik ve genleşme depolu trafolar yağlı tip dağıtım transformatörleri içinde değerlendirilir. Hermetik yapıda soğutma yağı atmosferle doğrudan temas etmeyen kapalı bir sistemde çalışır. Genleşme depolu yapıda ise yağın sıcaklığa bağlı hacim değişimi ayrı bir depo üzerinden karşılanır ve hava alışverişinde nemin sınırlandırılması için hava kurutucu kullanılır. Kuru tipte ise yağlı yalıtım sistemi yerine sargıların reçine esaslı yalıtımı öne çıkar.
| Karşılaştırma ölçütü | Hermetik tip | Genleşme depolu tip | Kuru tip |
|---|---|---|---|
| Temel yapı | Kapalı yağlı sistem | Genleşme depolu yağlı sistem | Yağsız reçine yalıtımlı yapı |
| İkinci el kontrolde öne çıkan alan | Tank bütünlüğü, sızdırmazlık, yağ ve elektriksel ölçümler | Yağ sistemi, genleşme deposu, hava kurutucu ve elektriksel ölçümler | Sargı ve reçine yüzeyi, bağlantılar ve elektriksel ölçümler |
| Yalıtım sıvısı testi | Uygulanabilir | Uygulanabilir | Yağ bulunmadığı için uygulanmaz |
| Bakım odağı | Kapalı yağ sisteminin kondisyonu | Yağ ile birlikte depo ve hava kurutucu düzeni | Reçine yalıtımı ve kuru tip bileşenlerin kondisyonu |
İkinci el cihazın dış görünüşünün iyi olması tek başına yeterli bir teknik gösterge değildir. Sargı direnci, gerilim çevirme oranı ve faz farkı, kısa devre empedansı ve yük kaybı, yüksüz kayıp ve akım ile izolasyon direnci gibi ölçümler transformatörün elektriksel durumunu değerlendirmede kullanılır. Uygulanan gerilim ve endüklenen gerilim deneyleri de yalıtım sisteminin değerlendirilmesinde yer alabilir. Yağlı tiplerde bunlara yalıtım sıvısının delinme gerilimi gibi sıvıya özgü kontroller eklenebilir.
Bu testlerin anlamı tek bir sonucun iyi veya kötü görünmesine indirgenmemelidir. Cihazın etiket bilgileri, güç ve gerilim sınıfı, kademe yapısı, sargı malzemesi ve önceki bakım geçmişiyle birlikte yorumlanması gerekir. Testlerin uygulanması ve sonuçların proje şartlarıyla karşılaştırılması yetkin teknik ekip ve proje mühendisi tarafından yapılmalıdır; montaj veya devreye alma kararı da aynı teknik değerlendirmeden bağımsız düşünülmemelidir.
Hermetik tipin kapalı yağ sistemi, yağın atmosferle temas biçimini genleşme depolu tipe göre değiştirir. Ufuk Transformatör’ün ürün bilgilerinde hermetik yağlı dağıtım transformatörleri için 25 ile 2500 kVA güç aralığı, 36 kV seviyesine kadar gerilim ve ONAN doğal yağ doğal hava soğutma bilgisi verilir. Bu değerler her ikinci el cihazın aynı özellikte olduğu anlamına gelmez; karşılaştırmada ilgili cihazın kendi etiket ve test verileri esas alınmalıdır.
İkinci el hermetik trafoda karar verirken tankta fiziksel hasar veya sızıntı izleri, bağlantı noktaları, yağın durumu ve elektriksel test sonuçları birlikte değerlendirilir. Kapalı yapı bakım yaklaşımını sadeleştirebilir ancak ikinci el cihazı bakım gerektirmeyen bir ekipmana dönüştürmez.
Genleşme depolu tipte ayrı depo ve hava kurutucu, bakım incelemesine ek bileşenler getirir. Ufuk Transformatör’ün ürün sayfasında bu grup için alüminyum ve bakır sargı seçenekleri ile 1 kV, 6.3 kV, 15.8 kV ve 34.5 kV gerilim seviyeleri belirtilir. İkinci el karşılaştırmada bu katalog değerleri cihazın gerçek etiket bilgisiyle doğrulanmalı; depo, hava kurutucu, yağ sistemi ve elektriksel kondisyon bir bütün olarak ele alınmalıdır.
Kuru tipte yalıtım yağı bulunmadığı için yağ numunesi veya yalıtım sıvısı delinme gerilimi testi karşılaştırma kalemi değildir. Bunun yerine sargıların ve reçine yalıtımının fiziksel kondisyonu ile elektriksel ölçümler öne çıkar. Ufuk Transformatör’ün kuru tip ürün sayfasında 130 kVA 7200 V ve 150 kVA 8400 V örnekleri ile YG sargılarında epoksi dökme reçine yapısı belirtilir. Bu bilgiler belirli ürün konfigürasyonlarını tanımlar; her ikinci el kuru tip cihaz için otomatik olarak genellenmemelidir.
İkinci el trafo fiyatları yalnız hermetik, genleşme depolu veya kuru tip etiketine göre oluşmaz. Güç sınıfı, gerilim, sargı malzemesi, cihazın teknik kondisyonu, gerekli bakım veya onarım kapsamı ve test sonuçları teklifi etkileyen başlıca teknik değişkenlerdir. Aynı kVA değerindeki iki cihazın farklı bakım ihtiyacı veya farklı test geçmişi bulunması, tekliflerin ayrışmasına yol açabilir. Bu nedenle fiyatın teknik inceleme sonrasında teklifle netleşmesi daha anlamlıdır.
Ufuk Transformatör 1998’den beri Ankara İvedik OSB’de trafo bakım, onarım, sarım, test ve satış alanlarında faaliyet gösterdiğini belirtmektedir. İkinci el bir seçeneği değerlendirirken tesisin ihtiyacı ile cihazın güç ve gerilim değerlerinin eşleşmesi, tipin bakım karakteri, geçmiş kayıtlar ve ölçüm sonuçları aynı dosyada görülmelidir. Son karar yalnız ürün tipine değil, belirli cihazın doğrulanmış teknik durumuna dayanmalıdır.
