TCMB Başkanı Fatih Karahan, Orta Doğu’daki savaşın dezenflasyon sürecini olumsuz etkilediğini açıkladı. Karahan, enflasyonist baskıların arttığını ancak fiyat istikrarına ulaşma kararlılığından vazgeçilmeyeceğini belirtti.
Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda yaptığı sunumda, jeopolitik gelişmelerin ve özellikle Orta Doğu’daki savaşın dezenflasyon sürecini olumsuz etkilediğini belirtti. Karahan, savaşın enerji ve ulaştırma hizmetleri başta olmak üzere fiyatlar üzerinde belirgin etkileri olduğunu vurguladı.
Fatih Karahan, ABD ile İran arasındaki gerilimin enerji fiyatlarını artırdığını ve küresel enerji arzı için risk oluşturduğunu söyledi. Savaşın dezenflasyon sürecini olumsuz etkilemesine rağmen, TCMB’nin kararlılığının süreceğini ve tüm para politikası araçlarının fiyat istikrarı doğrultusunda kullanılmaya devam edeceğini ifade etti.
Karahan, petrol fiyatlarındaki dalgalanmaların tarihsel ortalamaların üzerinde seyrettiğini ve enerji dışı fiyatlarda da artışlar yaşandığını dile getirdi. Gelişmiş ülkelerde beklenen faiz indirimlerinin ertelendiğini, ABD Merkez Bankası’nın (Fed) yıl boyunca faizleri sabit tutmasının ve Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) yılın ikinci yarısında faiz artırmasının beklendiğini aktardı.
Savaşın gelişiminin ve enerji nakliyatındaki aksamaların süresinin bundan sonraki süreçte belirleyici olacağını belirten Karahan, bu durumun küresel ölçekte enflasyonu yükselttiğini ve para politikalarının ilk tepkisinin sınırlı kaldığını ekledi.
Karahan, sıkı para politikaları sayesinde talep kompozisyonunda dengeli bir seyrin devam ettiğini, 2025’te tüketimin büyümeye katkısının azaldığını ve yatırımların katkısının sürdüğünü bildirdi. Küresel ticaretteki zorluklara rağmen ihracatta artış, ithalatta ise azalış gözlendiğini belirtti. Nisan ayında dış ticaret açığının bir önceki çeyreğe göre gerilediğini söyledi.
Cari açığın milli gelire oran olarak tarihsel ortalamaların altında kalmayı sürdürdüğünü ifade eden Karahan, savaşın enerji ithalatını artırdığını ancak altın ithalatındaki düşüşün cari dengeye olumlu katkı sağladığını aktardı. Jeopolitik riskler ve enerji fiyatlarındaki artışın faaliyetleri sınırlayıcı etkileri nedeniyle dış ticaret açığı üzerinde yukarı yönlü baskının arttığını öngördü. 2026’da cari açığın milli gelire oranının uzun dönem ortalamasının altında gerçekleşmesini beklediklerini, ancak jeopolitik gelişmelerin belirsizlik içerdiğini ekledi.
Nisan ayı itibarıyla yıllık tüketici enflasyonunun yüzde 32,4 seviyesinde gerçekleştiğini hatırlatan Karahan, enflasyonda belirgin bir düşüş yaşanmasına rağmen yüksek seyrini koruduğunu ifade etti. Ana eğilim göstergelerinin son 3 aylık ortalamalarının enflasyonun ana eğiliminde bir miktar yükselişe işaret ettiğini belirtti.
Yılın ilk 4 ayındaki fiyat artışlarında, temel mal ve hizmet gruplarında enflasyonun yavaşladığını, ancak gıda ve enerjide yükseldiğini gözlemlediklerini aktardı. Nisan ayı enflasyonunda enerji, gıda ve giyim fiyatlarının öne çıktığını, ulaştırma hizmetlerinde fiyat artışlarının güçlü seyrettiğini söyledi. Gıda fiyatlarının nisanda tekrar hızlandığını ve temel mal enflasyonunda giyim grubunun yükseldiğini belirtti.
Petrol fiyatlarındaki artışın yansımasıyla petrokimya ürünleriyle bağlantılı kalemlerde de fiyat artışları yaşandığını dile getiren Karahan, Orta Doğu’daki gerilimin negatif arz şoklarına yol açarak enflasyonist baskıları artırdığını vurguladı. Yurt içi enerji fiyatlarının hızlandığını ve elektrik ile doğal gaz tarifelerinde güncellemelere gidildiğini söyledi.
Ham petrol fiyatlarındaki artışların tüketici fiyatlarına etkisini sınırlamak üzere akaryakıt ürünlerinde eşel mobil sisteminin uygulandığını ve bu sistemin enflasyona yansımayı önemli ölçüde sınırladığını kaydetti. Hizmet enflasyonunda kira ve eğitim hizmetlerinin yüksek seyirde etkili olduğunu, ancak bu iki kalemde de enflasyonda düşüşler yaşandığını belirtti.
Kira tarafında eğilimin aşağı yönlü olduğuna, eğitimde ise fiyat ayarlamalarına getirilen düzenlemelerin olumlu etkisine işaret etti. Kira ve eğitim dışındaki hizmet kalemlerinde enflasyonun tüketici enflasyonuna daha yakınsadığını gözlemlediklerini aktardı.
Karahan, enflasyon beklentilerinin henüz arzu edilen ölçüde gerilemediğini ve tahminlerin üzerinde seyrettiğini ifade etti. Gıda fiyatlarının yüksek seyri ve Orta Doğu’daki gelişmelerin enflasyon görünümü üzerindeki belirsizliğin beklentilerde bozulmaya yol açtığını söyledi. Jeopolitik gelişmelerin olası ikincil etkilerinin ve gerilimin süresinin enflasyon görünümü açısından kritik risk unsurları olduğunu vurguladı.
Orta Doğu’daki gerilim kaynaklı artan belirsizliklerin emtia fiyatlarında oynaklıklara neden olduğunu belirten Karahan, bu riskleri sınırlamak amacıyla tedbirler aldıklarını anlattı. TL mevduat, kredi büyümesi ve likidite yönetimi odaklı makroihtiyati tedbirleri uygulamaya devam ettiklerini söyledi.
KKM hesaplarının açılması ve yenilenmesi uygulamasının 2025’te sonlandırıldığını ve bu hesaplarda sınırlı bir bakiye kaldığını belirtti. Kredi büyümesindeki dalgalanmaları yönetmek için büyüme sınırlarını kullandıklarını ve aktif likidite yönetimi ile parasal aktarım mekanizmasını güçlendirdiklerini ifade etti.
Şubat sonundaki jeopolitik gelişmelere kadar olan dönemde politika faizindeki indirimlerin mevduat ve kredi fiyatlamalarına beklentiler ölçüsünde yansıdığını söyledi. Sıkı para politikası duruşunun, yurt içi yerleşiklerin TL mevduat tercihlerinin korunmasında rol oynadığını belirtti. TL mevduatın payının yüzde 59 ile tarihsel ortalamasına yakın seviyede kalmaya devam ettiğini aktardı.
Hane halkında döviz talebi oluşmadığını, mart sonunda altın fiyatlarındaki gerilemenin altın talebinde yükselişe yol açtığını ancak sonrasında bu talebin sona erdiğini gözlemlediklerini ifade etti. Döviz tarafında ise satış eğiliminin devam ettiğini söyledi.
Karahan, jeopolitik gelişmeler sonucu Mart’ta 155 milyar dolara gerileyen brüt rezervlerin, Nisan’da 171 milyar dolara ulaştığını ve swap hariç net rezervlerin 36 milyar dolara yükseldiğini bildirdi. Savaşın neden olduğu arz şoklarının dezenflasyon sürecini olumsuz etkilediğini ancak fiyat istikrarına ulaşma yolundaki kararlılığı değiştirmeyeceğini yineledi.
Yaşanan gelişmelerin orta vadeli enflasyon görünümü üzerindeki yansımalarının para politikası duruşuyla şekilleneceğini belirten Karahan, fiyat istikrarı sağlanana kadar sıkı para politikasının sürdürüleceğini vurguladı. Fiyat istikrarının sürdürülebilir büyüme ve toplumsal refah artışı için ön koşul olduğunu sözlerine ekledi.
