Asrın felaketinin vurduğu 11 il, imalat sanayisinde gösterdiği kayda değer toparlanma ile Türkiye ortalamasını geride bıraktı. Kapsamlı destek ve projelerle bölgedeki ekonomik canlanma sürüyor.
Asrın felaketinin izlerini silmek için var gücüyle çalışan 11 ilimiz, ekonomik arenada umut vadeden bir başarı hikayesi yazıyor. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı’nın “Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Yeniden İmar ve Gelişme Raporu”ndan süzülen bilgiler, depremden etkilenen Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Elazığ, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya, Osmaniye ve Şanlıurfa’daki imalat sanayisinin göz kamaştıran toparlanmasını gözler önüne serdi.
Bölgesel kalkınmayı hızlandırmak, üretim çarklarını yeniden döndürmek ve istihdamı artırmak adına hayata geçirilen sayısız proje, kararlı adımlarla ilerliyor. Bu çabaların meyveleri de rakamlara yansıdı.
Depremin hemen ardından Mart 2023’te dip yapan imalat sanayisi kapasite kullanım oranı, Temmuz 2024 itibarıyla Türkiye ortalamasının üzerine çıkmayı başardı. Bu tarihten itibaren de bölge, kapasite kullanımında ülke ortalamasının üzerinde bir seyir izleyerek dikkat çekici bir dayanıklılık sergiledi.
Ekonomik aktivitenin diğer önemli göstergelerinden elektrik ve doğal gaz tüketiminde de kayda değer artışlar yaşandı. Bu illerde sanayide toplam elektrik tüketimi, Şubat 2024’te bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 75,6, Aralık 2025’te ise Aralık 2023’e kıyasla yüzde 5,5 oranında arttı. Doğal gaz tüketimi de Şubat 2024’te Şubat 2023’e göre yüzde 75,1, Aralık 2025’te ise Aralık 2023’e kıyasla yüzde 29,8 yükseldi. Bu veriler, sanayi çarklarının bölgede tüm hızıyla döndüğünü gösteriyor.
Bölgedeki küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ) için özel olarak tasarlanan projeler, adeta bir can suyu oldu.
Organize sanayi bölgeleri ve küçük sanayi sitelerindeki işletmelerin faaliyetlerinin sekteye uğramaması adına KOSGEB, çalışanların barınma ihtiyacına yönelik “Afet Dönemi Yaşam Alanı Desteği” sağladı. Ayrıca, iş yeri hasar gören KOBİ’lere, bakım onarım giderleri, personel maaşları, hammadde ve teçhizat alımları gibi konularda “Afet Dönemi İşletme Desteği” ile omuz verildi.
Model Fabrikalar Projesi kapsamında Kuveyt Deprem Fonu’nun desteğiyle, Adana, Malatya ve Gaziantep’teki 16 firmaya eğitim ve danışmanlık hizmetleri sunuldu. TÜBİTAK ise, deprem bölgesindeki firmalara yönelik sektör çağrıları açarak 156 proje başvurusu aldı. Bunlardan 95’i için toplam 396 milyon lira destek kararı alınırken, 293,3 milyon lira kaynak şimdiden firmaların hesabına aktarıldı.
Türkiye Deprem Sonrası Mikro, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin Canlanması Projesi ile 69 bin 951 işletmeye toplam 47,9 milyar lira destek ödemesi yapılarak KOBİ’lerin iş sürekliliği sağlandı ve iyileşmeleri hızlandırıldı.
Bölgedeki ekonomik aktörlere yönelik finansal destekler, sadece yeni yatırımları değil, mevcut yükleri hafifletmeyi de hedefledi.
Geleneksel ve İleri Girişimcilik Destek Programları çerçevesinde bölgedeki girişimcilere Ocak ayı itibarıyla 134,9 milyon lira ödeme yapıldı. 2023 Deprem Acil Destek Kredisi Programı ile de 7 bin 437 işletmeye 6,55 milyar lira kredi kullandırıldı. Bu krediler, işletmelerin yeniden ayağa kalkmasında kilit rol oynadı.
Depremlerden etkilenen 11 ilde daha önce hukuki işlem başlatılan 57 işletmenin KOSGEB’e olan borçları silinerek, bu firmalara taze bir başlangıç yapma imkanı tanındı.
Afet bölgesi ilan edilen yerlerdeki sanayi sitelerinin üstyapı inşaatlarına ait kredilendirme oranları yüzde 70’ten yüzde 100’e yükseltilerek, henüz onaylanmamış hak edişlere de uygulanması kararı alındı. Bu karar, sanayi altyapısının hızla toparlanmasına büyük katkı sağlayacak.
Bölgenin geleceğini şekillendirecek teknoloji ve altyapı yatırımları da ihmal edilmedi.
Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı kapsamında, 11 ildeki projeler için firma talebi olması ve mevzuatın izin vermesi halinde, üretime yönelik yatırım süresi 6 aya kadar uzatıldı. Bu esneklik, projelerin tamamlanması için ek süre ve rahatlama sağladı.
Küçük sanayi sitesi ve müşavirlik yatırımlarına, 2025 sonu itibarıyla yaklaşık 13,6 milyar lira harcanması planlandı. KOSGEB’den 2,9 milyar lira, kalkınma ajanslarından ise 1,08 milyar lira destek ödemesi gerçekleşti. Geçen yıl sonu itibarıyla toplamda 17 milyar 627,3 milyon lirayı aşan bir kaynak, bölgedeki sanayi altyapısının güçlenmesi için kullanıldı.
Ekonomik toparlanmanın yanı sıra, sosyal yaşamın ve bölgesel kalkınmanın da desteklenmesi büyük önem taşıyor.
Cazibe Merkezlerini Destekleme Programı kapsamında Elazığ, Hatay ve Malatya’da toplam 638 milyon lira destek tutarıyla 6 proje hayata geçirildi. Bu projelerin toplam bütçesi ise 735,5 milyon lirayı buldu.
Kahramanmaraş’taki kuyumcu imalathaneleri için Üreten Şehirler Programı çatısı altında Kahramanmaraş Kuyumculuk İhtisas Küçük Sanayi Sitesi Dönüşümü Projesi ile 186 yeni iş yeri oluşturuldu. Bu, hem kültürel mirası koruma hem de ekonomik faaliyeti sürdürme adına önemli bir adım.
Sosyal Gelişmeyi Destekleme Programı, Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye, Diyarbakır, Şanlıurfa, Malatya ve Elazığ’da toplam 24 projeye destek verdi. Bu projelere 2026 yılı fiyatlarıyla 198,6 milyon lira kaynak aktarıldı. Bu sayede bölgedeki yaşam kalitesi ve sosyal doku güçlendiriliyor.
Bölgesel Kalkınma Odaklı Toparlanma Acil Eylem Programı, altyapıyı ve yaşam kalitesini iyileştirmenin yanı sıra sosyal ve kültürel canlanmayı sağlamayı hedefledi. Toplam bütçesi yaklaşık 2,3 milyar lira olan 53 proje ile 1409 iş yeri ve 158 üretim atölyesi inşa veya onarılırken, 5 bin 373 kişiye istihdam kapısı açıldı.
Doğu Anadolu Projesi (DAP) Bölge Kalkınma İdaresi sorumluluğundaki Elazığ ve Malatya’da 66 projeye 413 milyon lira ödenek tahsis edildi. Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) Bölge İdaresi sorumluluğundaki Adıyaman, Gaziantep, Kilis ve Şanlıurfa’da ise 114 projeye 1 milyar 634 milyon lira ödenek sağlanarak bölgesel kalkınma hızlandırıldı.
Çevre dostu üretim ve küçük işletmelerin güçlenmesi için de özel adımlar atıldı.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) işbirliğinde yürütülen Türkiye’de KOBİ’lerde Enerji Verimli Motorların Teşvik Edilmesi Projesi kapsamında, 5 ildeki 29 tesiste 121 verimsiz motor değiştirildi. Bu hamleyle yaklaşık 23 milyon liralık bir yatırım gerçekleştirilerek hem maliyetler düşürüldü hem de çevreye katkı sağlandı.
Gelir Kaybı Uygulaması Programı çerçevesinde, Halkbank kaynaklarından 27 bin 202 esnaf ve sanatkara 2023 yılında 6,7 milyar lira faiz indirimli deprem destek kredisi kullandırıldı. Ayrıca, esnaf ve sanatkarların Halkbank’a olan kredi taksitleri için iki kez 6’şar aylık erteleme imkanı sunuldu. Türkiye Esnaf ve Sanatkarlar Kredi ve Kefalet Kooperatifleri Birlikleri Merkez Birliği (TESKOMB) de gecikmiş borçlar için yapılandırma ve 200 milyon liralık nakdi destek sağladı. Bu adımlar, esnafın omuzlarındaki yükü hafifleterek işlerine dört elle sarılmalarına yardımcı oldu.
